fenci...fenolog!!!

Beceriler

BECERİYE YÖNELİK KAZANIM

Gözlem

Nesneleri (cisim, varlık) ve olayları duyu organlarını veya gözlem araç gereçlerini kullanarak gözlemler.

Bir cismin şekil, renk, büyüklük ve yüzey özellikleri gibi duyusal özelliklerini belirler.

Gözlem için uygun ve gerekli araç,gereci seçip bunları beceriyle kullanır.

Karşılaştırma-Sınıflama

Nesneleri sınıflandırmada kullanılacak nitel ve nicel özellikleri belirler.

Nesneler veya olaylar arasındaki belirgin benzerlikleri ve farklılıkları saptar.

Gözlemlere dayanarak bir veya birden fazla özelliğe göre karşılaştırmalar yapar.

Benzerlik ve farklılıklara göre grup ve alt-gruplara ayırma şeklinde sınıflamalar yapar.

Çıkarım Yapma

Olmuş olayların sebepleri hakkında gözlemlere dayanarak açıklamalar yapar.

Tahmin

Gözlem, çıkarım veya deneylere dayanarak geleceğe yönelik olası sonuçlar hakkında fikir öne sürer.

Kestirme

Olay ve nesnelere yönelik kütle, uzunluk, zaman, sıcaklık ve adet gibi nicelikler için uygun birimleri de belirterek yaklaşık değerler hakkında fikirler öne sürer.

Değişkenleri Belirleme

Verilen bir olay veya ilişkide en belirgin bir veya birkaç değişkeni belirler.

Verilen bir olaydaki bağımlı değişkeni belirler.

Verilen bir olaydaki bağımsız değişkeni belirler.

Verilen bir olaydaki kontrol edilen değişkenleri belirler.

Hipotez Kurma

Verilen bir olaydaki bağımsız değişkenin bağımlı değişken üzerindeki etkisini denenebilir bir önerme şeklinde ifade eder.

Deney Tasarlama

Kurduğu hipotezi sınamaya yönelik bir deney önerir.

Deney malzemelerini, araç ve gereçlerini tanıma ve kullanma

Basit araştırmalarda gerekli malzeme, araç ve gereçleri seçerek emniyetli ve etkin bir şekilde kullanır.

Deney Düzeneği Kurma

Verilen malzemeleri kullanarak kurduğu hipotezi sınamaya yönelik tasarladığı deneyi gerçekleştireceği bir düzenek kurar.

Değişkenleri Kontrol Etme ve Değiştirme

Hipotezle ilgili olan değişkenlerin dışındaki değişkenleri sabit tutar.

Bağımsız değişkeni değiştirerek  bağımlı değişken üzerindeki etkisini belirler.

İşlevsel Tanımlama

Değişkenlerin birden fazla anlama gelebileceği, sınırları tam çizilmemiş durumlarda araştırmanın amacına (hipotez) uygun değişkenleri kesin olarak ve ölçme kriteri ile birlikte tanımlar.

Ölçme

Cetvel, termometre, tartı aleti ve zaman ölçer gibi ölçme araçlarını tanır.

Büyüklükleri,uygun ölçme araçları kullanarak belirler.

Büyüklükleri, birimleri ile ifade eder.

Bilgi ve Veri Toplama

Değişik kaynaklardan yararlanarak bilgi (çevrede, sınıfta gözlem ve deney yaparak,  fotoğraf,  kitap, harita veya bilgi ve iletişim teknolojilerini kullanarak) toplar.

Kurduğu hipotezi sınamaya yönelik nitel veya nicel veriler toplar.

Verileri Kaydetme

Gözlem ve ölçüm sonucunda elde edilen araştırmanın amacına uygun verileri yazılı ifade, resim, tablo ve çizim gibi çeşitli yöntemlerle kaydeder.

Veri işleme ve Model Oluşturma

Deney ve gözlemlerden elde edilen verileri derleyip işleyerek gözlem sıklığı dağılımı, çubuk grafik, tablo ve fiziksel modeller gibi farklı formlarda gösterir.

Grafik çizmeyle ilgili kuralları uygular.

Yorumlama ve Sonuç Çıkarma

İşlenen verileri ve oluşturulan modeli yorumlar.

Elde edilen bulgulardan desen ve ilişkilere ulaşır.

Sunma

    B -  Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yerleri yay ayraç içinde verilen uygun sözcüklerle dolduralım. (sıcaklık değeri, su döngüsü, ışınlar, buharlaşma, yoğunluk, hacim, ısı enerjisi, genleşme)

Güneş olmasa   gerçekleşmezdi.

Hastalandığında ateşi yükselen insanların ılık duş alarak vücut sıcaklığının düşmesinin sebebi     alış verişidir.

Güneş enerjisi yeryüzüne          ile ulaşır.

Güneşli bir günde ıslak beze sarılmış şişedeki suyun soğumasını sağlayan          olayıdır.

Erimekte olan bir sıvının tamamı eriyinceye kadar         değişmez.

Donmakta olan bir sıvının         azalır.

Çay bardağına sıcak çay doldurulduğunda bardak çatlayabilir. Bunun nedeni ısı etkisiyle bardakta       olmasıdır.

Su donarken    artar. Buna göre buzun suyunkinden

küçüktür. Bu nedenle buz suda yüzer.

C - Aşağıdaki soruları dikkatli bir şekilde okuyup doğru olan seçeneği daire (O) içine alalım.

Aşağıdakilerden hangisi enerji kaynaklarımızdan biri değildir?

a) ampul       b) kömür c) benzin          d) Güneş

Aşağıdakilerden hangisi maddeyi tanımak için kullanılan ayırt edici özelliklerden biridir?

a) erime noktası           b) kütle            c) hacim     d) buharlaşma

3.         Aşadakilerden hangisi fosil yakıt değildir?

a) kömür          b) petrol           c) doğal gaz     d) odun

4.         Maddelerin hangi hâlinden cisim oluşturulabilir?

a) sıvı     b) gaz   c) buhar           d) katı

Suyun hangi sıcaklık derecesinde katı ve sıvı hâline rastlanır?

a) 0 °C b) 100 °C        c) 50 °C          d) 70 °C

Aşağıdaki olaylardan hangisi gerçekleşirken dışarıdan ısı alınır?

 a) dolu oluşması          b) kar oluşması

c) suyun donması         d) çamaşırın kuruması

7.         Kar yağarken havanın ılınmasının nedeni aşağıdakilerden hangisi
olabilir?

a) buharlaşma olması    b) yoğuşma olması

c) ısı alış verişinin olması        d) suyun gaz hâlden sıvı hâle geçmesi

8.         Aşağıdakilerden hangisi ölçü birimi değildir?

a) joule b) gram       c) termometre      d) litre

          4 kalori yaklaşık olarak      Joul'dür.

         Sıvı maddeler ısı verdiğinde         ……….olayı gerçekleşir.

          Isı alan sıvı madde          haline geçer.

            Donma sırasında sıvı maddeler kaybederler.

            Erime sırasında katı maddeler   alır.

            Isı alan sıvıların             haline geçmesine          denir.

            Maddeler için kaynama            ayırt edici özelliktir.

            Batan maddenin yoğunluğu yüzen maddeden daha        tür.

            Kaynama süresince sıvıların      sabit kalır.

Maddelerin içinde bulunduğu sıcaklığa göre, katı, sıvı ve gaz halinde bulundukları biliniyor. Maddeler ısı alarak ya da ısı vererek bir halden diğer bir hale geçiş yapabilirler. Maddelerin bir halden başka bir hale geçmesine hal değiştirmedenir. Maddelerin katı halden sıvı hale geçmesine erime, sıvı halden katı hale geçmesine de donma denir.
Eğer bir maddeye ısı verildiği halde sıcaklığı değişmiyorsa madde hal değiştiriyor demektir. Madde hal değiştirirken sıcaklığı değişmez, verilen ısı enerjisi maddenin moleküller arasındaki bağları kopararak hal değiştirmesinde harcanır. Hal değişim sırasında maddelerin hacminde de değişme olur.
Erime Sıcaklığı
Sabit atmosfer basıncı altında bütün katı maddelerin katı halden sıvı hale geçtiği sabit bir sıcaklık değeri vardır. Bu sıcaklık değerine erime sıcaklığı ya da erime sıcaklık noktası denir.
Sabit atmosfer basıncı altında her maddenin erime sıcaklığı farklı olduğu için maddeler için ayırt edici bir özelliktir. Örneğin deniz düzeyinde buzun erime sıcaklığı 0 ^oC dir.
Erime Isısı
Erime sıcaklığındaki bir katının 1 gramının yine aynı sıcaklıkta sıvı hale gelmesi için verilmesi gerekli ısıya erime ısısı denir. Erime ısısı da ayırt edici bir özelliktir. Kütlesi m olan, erime sıcaklığındaki bir katıyı eritmek için verilmesi gereken ısı miktarı, Q = m. L_e bağıntısı ile bulunur.
Örneğin, buzun erime ısısı L_e = 80 cal/g dır.
Sıvı bir maddenin ısı vererek katı haline geçmesine donma denir. Sabit atmosfer basıncı altında bütün sıvı maddelerin katı hale geçtiği sabit bir sıcaklık değeri vardır. Bu değere donma sıcaklığı ya da donma sıcaklık noktası denir.
Erime ile donma birbirinin tersidir. Bundan dolayı bir maddenin erime sıcaklığı, donma sıcaklığına eşittir. Erime ısısı da donma ısısına eşittir. Örneğin deniz düzeyinde 0 ^oC deki su donarken dışarı 80 cal/g lık ısı verir.

Madde hal değiştirirken sıcaklığı değişmez.

Bir maddenin erime sıcaklıkları ile donma sıcaklığı eşittir.

Erime sıcaklığı ve erime ısısı,maddenin ayırt edici özelliklerindendir.

Erime ve Donmaya Etki Eden Faktörler
Erime ve donma sıcaklığı normal şartlarda sabittir. Eğer basınç ve maddenin saflığı değiştirilirse, maddelerin erime ve donma sıcaklığıda değişir.
1. Basıncın Erime ve Donmaya Etkisi
Basınç, birim yüzeye etkiyen dik kuvvet olduğundan, maddenin moleküllerini bir arada tutarak dağılmasını önleme yönünde etki eder.
Erirken hacmi artan maddeler için, basıncın artması erimeyi zorlaştırdığı için erime noktası yükselir. Basıncın azalması ise, erime noktasını düşürür.
Buz erirken hacmi küçülür. Dolayısıyla basıncın artması, hacmin küçülmesine yardımcı olduğu için erime sıcaklığı azalır. Buz için yani erirken hacmi küçülen maddeler için basıncın azalması erime sıcaklığını yükseltir. Deniz düzeyinde, normal basınçta 0 ^oC de eriyen buz, basınç artırılmasıyla sıfırın altındaki bir sıcaklıkta da eriyebilir.
Yüksek dağların zirvesindeki karların yaz mevsiminde de erimemesinin nedenlerinden birisi de açık hava basıncının yükseklere çıkıldıkça azalması ve karın erime noktasının yükselmesidir.
2. Safsızlığın Erime ve Donmaya Etkisi
Saf bir maddenin içine başka bir madde karıştırılırsa, maddenin saflığı bozulur. Saf olmayan bu karışımın, saf maddeye göre erime ve donma sıcaklığı değişir.
Arabaların soğutucu suyunun içine antifriz denen maddenin karıştırılması suyun donma noktasını - 20 ^oC, - 25 ^oC gibi sıcaklıklara indirmektedir.
Kışın hava sıcaklığının 0 ^oC nin altında olduğu durumlarda, yollardaki buzu eritmek için, tuz dökülür. Tuz, buzun erime noktasını düşürür ve (-) değerli sıcaklıklarda da buz eriyebilir.

Cismin suda batması için daha ağır olması önemli değildir. Maddenin yoğun olması önemlidir.
Maddelerin ne kadar yoğun olduğu, eşit hacimli kütlelerinin tartılmasıyla bulunabilir. Her maddenin yoğunluğu, 1 ml hacmindeki kütlesi tartılarak bulunur.
Maddenin 1 mL hacmindeki kütle miktarı, yoğunluk ya da birim hacim kütlesi diye tanımlanır.
Kütle ölçülürken birim gram (g), hacim birimi mililitre (mL) olarak alındığında, birim hacim kütle g/mL (gram bölü mililitre)'dir.
Her maddenin birim hacim kütlesi farklıdır. Aşağıdaki tabloda bazı maddelerin birim hacim kütlesi verilmiştir.
Birin hacim kütle, maddelerim ayırt edici özelliğidir.

Isıtılan bir sıvının gaz fazına geçtiği sıcaklıktır. Kaynama sırasında sıvının buhar basıncı açık hava basıncına eşittir.

Sıvı bir madde (su) ısıtılırsa yavaş yavaş buharlaşır. Sonra buharlaşma hızlanır ve sıvı kaynamaya başlar. Buharlaşma sıvının yüzeyinde olurken kaynama sıvının her tarafında olur. Sıvı kaynarken   sıcaklık belli bir dereceye kadar yükselir ve o noktada sabit kalır. İşte sıcaklığın değişmediği sabit kaldığı  o noktaya  Sıvının Kaynama Noktası denir. Sıvıların kaynama noktası ayırdedici  bir  özelliktir.

  Bir sıvı olan su deniz kenarında (76 cm. civa basıncında) 100 derecede kaynar.Yükseklere doğru çıkıldıkça sıvıya etki eden açık hava basıncı azaldığından dolayı su daha düşük daha düşük sıcaklıkta kaynar. Yaklaşık olarak her 100 metre yükseklikte 1 derece düşer.